«Bu Museum. Aamund K. Bu sine samlingar» er i ferd med å smuldra bort. Dersom det skjer, vil det vera ein gedigen kulturskandale. Det må ikkje skje!

Det er 48 år sidan fem kommunar, Ullensvang, Odda, Ulvik, Granvin og Eidfjord, inngjekk avtale om framtida for Bu Museum med etterkomarane etter Aamund K. Bu. På trass av ei rekkje veldig ambisiøse og framtidsretta planar har veldig lite og inkje skjedd i denne perioden. Tvert om. Og no står den eineståande samlinga i fare for å verta smuldra bort og spreidd for alle vindar.

I skøytet av 1978 overdrog eigarane eigedomen der muséet står - til dei fem kommunane (som eig Hardanger Folkemuseum). Her står det mellom anna at muséet ikkje skal flyttast frå Bu. Og ting som høyrer til på muséet, skal som hovudregel ikkje lånast ut eller flyttast varig. Kommunane har heller ikkje rett til å selja eller overdra Bu Museum.

Det er mange år sidan den eineståande samlinga av bringklutar vart flytta til Utne. Andre ting/samlingar har og vorte flytta, mellom anna på grunn av ulemper i samband med bygging av Hardangerbrua. Heilt sidan avtalen tredde i kraft (1979) og til dags dato, har det vore ei rekkje med planar, møte, brevvekslingar m.m. Men muséet kom aldri i drift att.

Ein av etterkomarane, Astrid Røte, summerer de slik:
«Siden midten av 1980-tallet, har familien oppfordret ansvarlige om å ta ansvar for museet, for å forhindre forfall. Både muntlig, skriftlig, i møte, og politisk. Responsen har alltid vært en ny planleggingsprosess.»

Og den prosessen er både lang og innhaldsrik. Eg tek med her berre nokre få punkt:

• I 2000 vart saka handsama politisk i Ullensvang heradsstyre etter initiativ frå Vidkunn Bu Mo. Saka handla om tilstand på muséet, og kvifor det ikkje har vore ope for publikum sidan byrjinga av 1990-talet.
• Den 9. august i 2001 vart det halde ein førehandskonferanse om riving av bygg og ny plan for eit nybygg for toalett og arkiv for bøker m.m. Det hasta sidan muséet skulle opnast året etter.
• Sju år seinare skriv barneborna til Aamund K. Bu til Hardanger Folkemuseum om ynskjeleg opning av muséet. Eit halvt år etter, svarar muséet og lanserer ulike planar for opning året etter. Altså 2009. Det skjedde derimot ikkje.
• I 2011 kom det ein rapport frå Bevaringstenestene i Hordaland om tilstand på Bu Museum og mogelege tiltak. I september handsama Ullensvang herad sak om tilstand på Bu Museum, og framtidig plan.
• Brua opna i 2013. Etter det har det vore diverse oppslag i media. Muséet vert brukt som friluftstoalett, både oppetter og mellom bygningane. Seinare har det vanka diverse brev frå advokat på vegner av etterkomarane, med påfylgjande diverse svar om ulike planar og synfaring med representantar frå kommunane.
• I 2021 kom ein ny strategiplan, og tre år seinare kom det eit ambisiøst «Forprosjekt for Bu Museum». Det vart med det.
• Den 13. september i 2024 skriv Røte mellom anna dette til kommunane:
  «Dagens tilstand til Bu Museum viser at ansvaret for museet har vært en for stor oppgave for kommunene å løse i fellesskap. Brudd på flere punkt i avtalen har foregått i flere tiår. På bakgrunn av dette fremmer jeg sak om avslutning av Bu Museum i henhold til avtale. Punkt 3. i avtale om Bu Museum, under heftelser på eiendommen, omhandler avslutning av Bu Museum. Og hvordan dette skal foregå. Vil her nå oppfordre kommunene om å ta felles ansvar, og avslutte Bu Museum på en god måte. Og bevilge penger, slik at avslutning kan fulllføres snarest mulig, uten opphold.»
• Så vart Ytre Bu (mellom anna muséumsområdet) liggjande i Eidfjord kommune. Den 7. oktober 2024, beklagar Eidfjord at saka har teke tid og mange år. Det var ynskjeleg at fleire kommunar var med på ei eventuell vidareutvikling av muséet. Saka burde løftast opp til Hardangerrådet, som skulle ha møte kort tid etter. I møte der, i november 2024, viste dåverande direktør ved Hardanger
  Folkemuseum, Randi Bårtvedt, ein fantastisk presentasjon over kva verdiar som ligg i framtida for Bu. Også dette stoppa opp.

I håp om å berga det som bergast kan og atterreisa Bu Muséum er me no i ferd med å skipa eit venelag.

For ei tid sidan sende me eit todelt brev om framtida for Bu til samtlege kommunstyrerepresentantar og ordførarane i eigarkommunane. EIN EINASTE av dei (Terje Kollbotn) svara. Han tok til og med kontakt. Han hadde teke brevet opp i spørsmål til ordføraren. Etter det eg har fått høyrt, er innstillinga i Ullensvang at dette fyrst og fremst er ei sak for Eidfjord kommune. Viss det stemmer, er det på sin plass å slå fast, at sjølv om grensejuseteringar har «flytta» denne delen av Bu over til Eidfjord kommune, så er Ullensvang den største av noverande eigarkommunar. Kommunen eig nemleg 2/5, medan dei tre andre eig 1/5. Ullensvang kommune har så visst noko med dette å gjera. Og no er det i gang ein prosess for avvikling.

Som sagt veit eg lite om kor saka står. Men eg vil koma med ei oppmoding. I skøytet av 1978 står det mellom anna: «Kommunane har heller ikkje rett til å selja eller overdra Bu Museum». Kommunane kan ikkje overdra, men dei kan overta muséet, kjøpa ut arvingane og syta for ny, framtidsretta drift av muséet.

Og her kjem me inn. Venelaget for Bu Museum vert skipa fyrstkomande tysdag den 30. juni. Dette møtet er ope for alle.

Me ser det som særs viktig at me får til eit godt samarbeid, både med etterkomarane etter Aamund K. Bu, Hardanger Folkemuseum/HVM og Eidfjord kommune som ny vertskommune for muséet. Aamund K. Bu sitt minne, må atterreisast! Tenk på alt det han sette i gang!

Johannes H. Sekse
(Leiar i interimsstyret for Venelaget Bu Muséum)